Το φαινόμενο της παραβατικότητας των ανηλίκων και της δράσης άτυπων συμμοριών στην Ελλάδα, απασχολεί έντονα την κοινή γνώμη, με τα στοιχεία των τελευταίων ετών να δείχνουν σημαντικές ποιοτικές και ποσοτικές αλλαγές.
Παρακάτω ακολουθούν τα επίσημα στοιχεία και οι βασικοί λόγοι πίσω από αυτή τη συμπεριφορά, σύμφωνα με τα δεδομένα της Ελληνικής Αστυνομίας και τις αναλύσεις εγκληματολόγων:
Στατιστικά Στοιχεία & Χαρακτηριστικά
-
- Ραγδαία αύξηση συλλήψεων: Οι επίσημες καταγραφές έδειξαν κατακόρυφη άνοδο στις συλλήψεις ανηλίκων (ενδεικτικά, το οκτάμηνο του 2024 έφτασαν τις 8.978 έναντι 6.157 το αντίστοιχο διάστημα του 2023). Αν και οι αριθμοί παρουσίασαν μικρές τάσεις σταθεροποίησης ή μείωσης σε κάποιες περιοχές το 2025-2026, το πρόβλημα παραμένει οξύ.
- Πτώση του ορίου ηλικίας: Το 26% των παιδιών ξεκινά την παραβατική του συμπεριφορά μεταξύ 8 και 14 ετών. Η ελάχιστη ηλικία εμπλοκής σε βίαια επεισόδια έχει πέσει πλέον στα 12 έτη.
- Ποιοτική αλλαγή (Σκληρότερη βία): Ενώ παλαιότερα κυριαρχούσαν οι μικροκλοπές, πλέον παρατηρείται σημαντική αύξηση της σωματικής βίας, των ξυλοδαρμών, των ληστειών με απειλή όπλων (μαχαίρια, σιδερογροθιές) και της χρήσης ή διακίνησης ουσιών.
- Μορφή των «συμμοριών»: Στην πλειονότητά τους δεν πρόκειται για δομημένες εγκληματικές οργανώσεις του κοινού ποινικού δικαίου, αλλά για άτυπες, ρευστές ομάδες 2-5 ατόμων που σχηματίζονται γρήγορα σε γειτονιές, πλατείες ή σχολεία, συχνά με σκοπό την επίδειξη ισχύος.
- Γεωγραφική κατανομή & Φύλο: Το φαινόμενο εντοπίζεται κυρίως στα μεγάλα αστικά κέντρα (Αττική, Θεσσαλονίκη). Παράλληλα, καταγράφεται αυξανόμενη συμμετοχή κοριτσιών σε βίαια επεισόδια.
Γιατί το κάνουν; (Τα Αίτια)
Οι ειδικοί (ψυχολόγοι, κοινωνιολόγοι, εγκληματολόγοι) εντοπίζουν ένα πλέγμα παραγόντων που ωθεί τους ανηλίκους σε αυτές τις συμπεριφορές:
- Ψηφιακός κόσμος και Κοινωνικά Δίκτυα (Social Media):
Η βία έχει αποκτήσει υψηλή ορατότητα στο διαδίκτυο. Οι έφηβοι βιντεοσκοπούν τις επιθέσεις τους για να τις ανεβάσουν σε πλατφόρμες (TikTok, Instagram), αναζητώντας “likes”, προβολή και αναγνώριση. Η κουλτούρα ορισμένων influencers και η μουσική (π.χ. trap) συχνά εξιδανικεύουν την παρανομία, την οπλοκατοχή και τον εύκολο πλουτισμό.
- Η ανάγκη του «Ανήκειν» και η Πίεση των Συνομιλήκων:
Στην εφηβεία, η αποδοχή από την ομάδα είναι το παν. Πολλοί ανήλικοι εντάσσονται σε ομάδες/συμμορίες για να νιώσουν ασφάλεια, προστασία και ταυτότητα, ειδικά αν νιώθουν απομονωμένοι ή περιθωριοποιημένοι.
- Κοινωνικοοικονομική Κρίση και Οικογενειακή Αποδιοργάνωση:
Τα χρόνια της συνεχόμενης οικονομικής και κοινωνικής πίεσης στην Ελλάδα έχουν επιφέρει αυτό που οι ειδικοί ονομάζουν “burnout” (εξουθένωση) της ελληνικής οικογένειας. Η έλλειψη ποιοτικού χρόνου με τους γονείς, η παραμέληση, η ενδοοικογενειακή βία ή η απουσία ορίων αφήνουν τα παιδιά χωρίς σταθερά πρότυπα.
- Αποξένωση από το Σχολείο:
Παρατηρείται μια σταδιακή απαξίωση της εκπαίδευσης και του σχολικού περιβάλλοντος. Όταν το σχολείο αδυνατεί να εμπνεύσει ή να λειτουργήσει ως χώρος υγιούς κοινωνικοποίησης, οι ανήλικοι αναζητούν διέξοδο στον δρόμο.
- Η Μετα-COVID Εποχή:
Οι παρατεταμένες καραντίνες και η απομόνωση κατά την περίοδο της πανδημίας στέρησαν από τα παιδιά κρίσιμα χρόνια κοινωνικής ανάπτυξης, συσσωρεύοντας θυμό, επιθετικότητα και έλλειψη ενσυναίσθησης, τα οποία εκτονώνονται πλέον βίαια.
Μέτρα που λαμβάνονται
Η πολιτεία έχει ενεργοποιήσει την Εθνική Στρατηγική για τη Βία και την Παραβατικότητα Ανηλίκων. Μεταξύ των μέτρων περιλαμβάνονται η εφαρμογή του SafeYouth (panic button για εφήβους), η πλατφόρμα καταγγελιών για το σχολικό bullying, καθώς και η θέσπιση αυστηρών ορίων ηλικίας στα social media (απαγόρευση κάτω των 15 ετών).
φωτογραφία:canvas
